Fundacja rodzinna a gospodarstwo rolne — czy można przekazać ziemię i prowadzić działalność rolniczą?

Krótka odpowiedź: fundacja rodzinna może posiadać gospodarstwo rolne i prowadzić związaną z nim działalność, ale przekazanie ziemi rolnej nie jest automatyczne. Przy większych nieruchomościach może być potrzebna zgoda Dyrektora Generalnego KOWR, a po nabyciu fundację mogą obowiązywać pięcioletnie ograniczenia dotyczące prowadzenia gospodarstwa, zbywania i oddawania gruntów w posiadanie innym osobom.

Czy gospodarstwo rolne można wnieść do fundacji rodzinnej?

Mieniem wniesionym do fundacji rodzinnej mogą być nie tylko udziały w spółkach, pieniądze czy nieruchomości komercyjne. Fundator może przewidzieć przekazanie gruntów rolnych, budynków gospodarczych, maszyn, inwentarza oraz praw związanych z prowadzeniem gospodarstwa.

Trzeba jednak odróżnić gospodarstwo jako zorganizowany zespół składników od nieruchomości rolnej. Przeniesienie ciągnika, urządzeń lub zapasów odbywa się według innych zasad niż przeniesienie własności ziemi.

Sama ustawa o fundacji rodzinnej nie daje obecnie fundacji szczególnego uprzywilejowania przy nabywaniu gruntów rolnych. Rozwiązania, które pierwotnie miały ułatwiać przekazywanie ziemi przez fundatora do fundacji i późniejsze przekazywanie jej beneficjentom, zostały uchylone w 2023 r. W lipcu 2026 r. fundacja jest więc traktowana na gruncie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego podobnie jak inne osoby prawne.

Oznacza to, że przed podpisaniem aktu notarialnego trzeba ustalić powierzchnię gruntów, ich oznaczenie w ewidencji, przeznaczenie w planie miejscowym oraz sposób, w jaki fundacja zamierza prowadzić gospodarstwo.

Kiedy potrzebna jest zgoda KOWR?

Podstawowa zasada mówi, że nabywcą nieruchomości rolnej może być rolnik indywidualny, chyba że ustawa przewiduje wyjątek. Fundacja rodzinna jest osobą prawną, dlatego nie może uzyskać statusu rolnika indywidualnego.

Ustawa nie znajduje zastosowania do nieruchomości, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha. Nieruchomość rolną o powierzchni mniejszej niż 1 ha może natomiast co do zasady nabyć także podmiot niebędący rolnikiem indywidualnym, bez uzyskiwania zgody Dyrektora Generalnego KOWR. W zależności od rodzaju transakcji nadal może jednak wystąpić ustawowe prawo pierwokupu KOWR.

Przy nieruchomościach o powierzchni co najmniej 1 ha fundacja będzie zwykle potrzebowała zgody Dyrektora Generalnego KOWR. Dotyczy to także sytuacji, w której fundator zamierza wnieść ziemię do fundacji nieodpłatnie.

W przypadku darowizny nie trzeba wykazywać, że nie było możliwości sprzedaży ziemi rolnikowi indywidualnemu. Fundacja musi jednak zobowiązać się do prowadzenia działalności rolniczej na nabywanej nieruchomości, a nabycie nie może prowadzić do nadmiernej koncentracji gruntów. We wniosku trzeba również opisać cel nabycia i przewidywany sposób wykorzystania ziemi.

Co fundacja musi robić po nabyciu ziemi?

Nabywca nieruchomości rolnej jest co do zasady zobowiązany prowadzić gospodarstwo, w skład którego weszła nieruchomość, przez co najmniej pięć lat. W tym okresie ziemia nie może być zasadniczo zbyta ani oddana w posiadanie innemu podmiotowi.

Ma to duże znaczenie dla rodzin, które planują, że fundacja nabędzie ziemię, ale gospodarstwo nadal będzie prowadził fundator, jego dziecko albo rodzinna spółka. Zawarcie umowy dzierżawy bez sprawdzenia ograniczeń może zostać uznane za niedopuszczalne oddanie nieruchomości w posiadanie.

Wcześniejsze zbycie lub wydzierżawienie ziemi jest możliwe po uzyskaniu zgody Dyrektora Generalnego KOWR, jeżeli przemawia za tym ważny interes nabywcy albo interes publiczny. Ustawa przewiduje też szczególne wyjątki, ale nie należy zakładać, że samo rodzinne powiązanie fundatora z beneficjentami obejmuje również fundację jako odrębną osobę prawną.

Dlatego strukturę korzystania z ziemi trzeba zaprojektować przed jej wniesieniem, a nie dopiero po zarejestrowaniu fundacji.

Jaką działalność rolniczą może prowadzić fundacja?

Ustawa pozwala fundacji prowadzić w związku z gospodarstwem rolnym gospodarkę leśną oraz produkować w sposób inny niż przemysłowy przetworzone produkty roślinne i zwierzęce. Co najmniej 50% składników wykorzystanych do wytworzenia danego produktu powinno pochodzić z własnej uprawy, hodowli lub chowu.

Przykładowo fundacja prowadząca sad może sprzedawać owoce oraz wytwarzać z nich w sposób nieprzemysłowy przetwory, jeżeli spełniony jest wymagany udział własnych produktów. Wyłączenie dotyczy m.in. produktów akcyzowych oraz produktów uzyskanych w ramach działów specjalnych produkcji rolnej.

Nie każda aktywność prowadzona na wsi staje się jednak dozwoloną działalnością rolniczą. Prowadzenie sklepu, restauracji, kompleksowych usług turystycznych, przemysłowego przetwórstwa albo handlu produktami kupowanymi od innych gospodarstw może wykraczać poza katalog z art. 5 ustawy. Dochód z takiej działalności może podlegać CIT według stawki 25% — szerzej piszemy o tym w artykule o działalności gospodarczej fundacji rodzinnej.

Jak opodatkowana jest działalność gospodarstwa?

Przychody z właściwej działalności rolniczej, czyli przede wszystkim wytwarzania nieprzetworzonych produktów z własnych upraw, hodowli lub chowu, pozostają poza zakresem ustawy o CIT. Wyjątek dotyczy dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej. Poza CIT pozostają również przychody z gospodarki leśnej w rozumieniu ustawy o lasach.

Inaczej należy oceniać przetwarzanie, handel, najem budynków, produkcję energii oraz usługi wykonywane przez gospodarstwo. Każdy rodzaj przychodu trzeba przyporządkować do odpowiedniego reżimu podatkowego. Sam fakt, że czynność jest wykonywana na terenie gospodarstwa, nie przesądza o jej rolniczym charakterze.

Przed wniesieniem gospodarstwa warto również sprawdzić umowy dzierżawy, finansowanie, dotacje, zobowiązania wobec kontrahentów oraz możliwość dalszego wykonywania decyzji i zezwoleń przez fundację. Plan sukcesji powinien obejmować całość funkcjonowania gospodarstwa, a nie tylko przeniesienie własności gruntów.

Najczęstsze pytania

Czy fundator może podarować fundacji gospodarstwo rolne?

Tak, ale przeniesienie nieruchomości rolnych może wymagać zgody Dyrektora Generalnego KOWR. Darowizna nie jest wyłączona spod tych ograniczeń tylko dlatego, że fundator utworzył fundację.

Czy fundacja może wydzierżawić ziemię dziecku fundatora?

Nie zawsze od razu. Jeżeli obowiązuje pięcioletni zakaz oddawania nieruchomości w posiadanie, konieczna może być zgoda KOWR.

Czy sprzedaż produktów z gospodarstwa grozi CIT 25%?

Nie, jeżeli jest to działalność rolnicza albo działalność mieszcząca się w art. 5 ustawy. Ryzyko pojawia się przy przetwórstwie przemysłowym, handlu cudzymi produktami lub innych usługach wykraczających poza ustawowy katalog.

Przed przekazaniem gospodarstwa do fundacji warto przeanalizować równocześnie przepisy rolne, podatkowe oraz plan sukcesji firmy rodzinnej.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie. Stan prawny: lipiec 2026 r.